στα ελληνικά συνήθως: συνομολογημένη/κατασκευασμένη ανάμνηση, ή πιο απλά ψευδοανάμνηση είναι ένα φαινόμενο όπου κάποιος παράγει πληροφορίες ή “αναμνήσεις” που δεν είναι αληθινές, χωρίς όμως να έχει πρόθεση να πει ψέματα. Το άτομο συνήθως πιστεύει ότι αυτά που λέει είναι σωστά.

Τι είναι (με απλά λόγια)

• Ο εγκέφαλος έχει κενά (π.χ. στη μνήμη).
• Για να βγάλει νόημα, τα “γεμίζει” με μια λογική ιστορία.
• Η ιστορία αυτή ακούγεται πειστική, αλλά είναι λανθασμένη.

Πού εμφανίζεται συχνά

• Σε νευροψυχολογικές/νευρολογικές καταστάσεις όπου υπάρχει βλάβη ή δυσλειτουργία μνήμης, π.χ.:
  • Σύνδρομο Korsakoff (συχνά από έλλειψη θειαμίνης, συνδεδεμένο με χρόνιο αλκοολισμό)
  • ορισμένες μορφές άνοιας
  • μετά από κρανιοεγκεφαλική κάκωση
• Μπορεί να εμφανιστεί και πιο “ήπια” σε καθημερινές καταστάσεις, όταν θυμόμαστε λάθος κάτι και ο εγκέφαλος το “συμπληρώνει”.

Confabulation vs ψέμα

• Ψέμα: το άτομο ξέρει (ή υποψιάζεται) ότι αυτό που λέει δεν ισχύει και το κάνει σκόπιμα.
• Confabulation: δεν υπάρχει πρόθεση εξαπάτησης· είναι ένα σφάλμα μνήμης/αφήγησης.

Παραδείγματα

• Ρωτάς κάποιον “πού ήσουν χθες το βράδυ;” και δίνει λεπτομερή απάντηση, αλλά στην πραγματικότητα δεν θυμάται και έχει “χτίσει” την ιστορία.
• Κάποιος επιμένει ότι έκανε μια συνομιλία/συνάντηση που δεν έγινε, επειδή το μυαλό ένωσε κομμάτια από άλλα γεγονότα.

Σε σχέση με ΑΙ (όπως ChatGPT)

Στον χώρο της τεχνητής νοημοσύνης, ο όρος χρησιμοποιείται συχνά πιο χαλαρά (σχεδόν σαν συνώνυμο του “hallucination”): όταν ένα μοντέλο παράγει πειστικές αλλά λανθασμένες πληροφορίες.